رجوع از هبه؛ آیا می‌توان هدیه یا ملک بخشیده به زوج یا زوجه را پس گرفت؟

خیلی از ما در طول زندگی مشترک، چیزی را با عشق و بدون چشم‌داشت به زوج یا زوجه‌مان می‌بخشیم؛ یک قطعه طلا، سهمی از یک ملک، حتی سند یک خانه. اما زندگی همیشه طبق برنامه پیش نمی‌رود. گاهی رابطه دچار تنش می‌شود، گاهی به فکر طلاق می‌افتید و گاهی صرفاً پشیمان می‌شوید. اینجاست که این سؤال جدی مطرح می‌شود: «آیا می‌توانم چیزی را که بخشیده‌ام، پس بگیرم؟» اگر این سؤال ذهن شما را درگیر کرده، خبر خوب این است که پاسخ آن، برخلاف تصور بسیاری از افراد، همیشه «نه» نیست.

هبه یعنی چه؟

به زبان ساده، هبه یعنی بخشیدن یک مال به‌طور رایگان و بدون دریافت چیزی در ازای آن؛ درست مثل وقتی پدری خانه‌ای را به نام فرزندش می‌کند یا زوجه‌ای طلاهایش را به نام زوج سند می‌زند. نکته مهم این است که هبه یک «قرارداد» محسوب می‌شود، نه یک بخشش صرفاً عاطفی، و همین موضوع باعث می‌شود قانون برای آن قواعد مشخصی تعیین کرده باشد.

آیا اصلاً می‌شود از هبه برگشت؟

قاعده اصلی در قانون مدنی این است که هبه، برخلاف بسیاری از قراردادها، یک عقد «جایز» است؛ یعنی اصولاً بخشنده حق دارد از تصمیم خود برگردد و مال بخشیده‌شده را پس بگیرد. اما این قاعده، استثناهایی هم دارد. برای مثال، اگر هبه در ازای چیزی انجام شده باشد (هبه معوض)، یا اگر گیرنده مال آن را به شکلی تغییر داده یا از دستش خارج کرده باشد، دیگر امکان رجوع به همان سادگی وجود ندارد.

هبه بین زوجین؛ چرا این موضوع فرق دارد؟

یکی از پرتکرارترین سؤال‌هایی که موکلان از ما می‌پرسند دقیقاً همین است: «زوجم چیزی به من بخشیده، حالا می‌خواهد پسش بگیرد، آیا حق دارد؟» یا برعکس. واقعیت این است که رابطه زوجیت از نظر قانونی با رابطه خونی (مثل پدر و فرزند) فرق دارد، و همین تفاوت می‌تواند تعیین‌کننده باشد که آیا هبه شما اصلاً قابل برگشت هست یا نه. بسیاری از افراد فکر می‌کنند چون «زوج» یا «زوجه»‌شان است، هبه غیرقابل برگشت است؛ در حالی که واقعیت پرونده‌به‌پرونده می‌تواند کاملاً متفاوت باشد و به جزئیاتی مثل نحوه تنظیم سند، وجود یا نبود شرط خاص، و رفتار طرفین بعد از هبه بستگی دارد.

این موضوع معمولاً دقیقاً در بدترین زمان ممکن، یعنی وسط اختلافات خانوادگی یا مقدمات طلاق، به یک بحران تبدیل می‌شود؛ زمانی که یک طرف ناگهان تصمیم می‌گیرد ملک یا طلاهایی را که بخشیده، پس بگیرد یا برعکس، طرف مقابل ادعا می‌کند دیگر حق پس‌گیری وجود ندارد.

مقایسهٔ وضعیت‌های رایج هبه بین زوجین

ریسک‌هایی که ممکن است متوجه نباشید

• ممکن است تصور کنید چون سند به نام شماست، مالکیت‌تان قطعی و بدون چالش است؛ در حالی که در برخی شرایط، زوج یا زوجه می‌تواند رجوع کند.
• ممکن است بدون آگاهی از تبعات، مالی را طوری بفروشید یا تغییر دهید که بعداً امکان اثبات حق‌تان را از دست بدهید.
• تأخیر در طرح دعوا یا جمع‌آوری مدارک، در بسیاری از پرونده‌ها به ضرر همان کسی تمام می‌شود که حق با او بوده است.

چه زمانی باید با وکیل مشورت کنید؟

اگر همین حالا در یکی از این شرایط هستید، بهتر است دیر نکنید:

• زوج یا زوجه مالی را به نام شما یا شما به نام او سند زده و بحث پس گرفتن آن مطرح شده.
• در آستانه طلاق یا اختلاف جدی هستید و نگران سرنوشت اموالی هستید که در دوران زندگی مشترک بخشیده شده.
• طرف مقابل تهدید به رجوع از هبه کرده یا خودتان قصد رجوع دارید و نمی‌دانید از نظر قانونی امکان‌پذیر است یا خیر.

هر یک از این موقعیت‌ها می‌تواند به‌سرعت و بدون بررسی دقیق، به ضرر شما تمام شود. بررسی سند، شرایط هبه و روابط طرفین توسط یک وکیل باتجربه، پیش از هر اقدامی، می‌تواند از یک اشتباه جبران‌ناپذیر جلوگیری کند.

سؤالات متداول

بررسی تخصصی پرونده رجوع از هبه

برای ارزیابی اولیه پروندهٔ خود، فرم زیر را تکمیل و مدارک مرتبط (سند هبه، اقرارنامه، پیام‌ها و ...) را پیوست کنید.

پس از ارسال، حداکثر ظرف ۷۲ ساعت پاسخ اولیه را دریافت خواهید کرد.